Jarosław Jakubowski o „Głosolaliach” Krzysztofa Kuczkowskiego w „eleWatorze”

Rację miał redaktor tomu Krzysztofa Kuczkowskiego „Głosolalia” opatrując go na okładce zdaniem: „To głos osobny i bardzo wyrazisty, wyznaczający własną drogę w gąszczu współczesnej poezji”. Kuczkowski, w ostatnim 30-leciu zaangażowany głównie w redagowanie dwumiesięcznika literackiego „Topos”, publikuje stosunkowo rzadko, ale za każdym razem jego propozycje wyróżniają się na tle tego „gąszczu”.

JAROSŁAW JAKUBOWSKI

Dziennik nieprzystawalności

Nie inaczej jest w przypadku „Głosolaliów”, które bez zbędnej asekuracji wypada zakwalifikować jako zbiór poezji religijnej. Ten nurt w naszym poezjotwórstwie reprezentowany jest na ogół przez poetów księży, co oczywiście nie znaczy, że każdy piszący kapłan tworzy wiersze religijne i że takowe nie przytrafiają się świeckim. Myśląc o poezji Kuczkowskiego jako twórczości religijnej mam na myśli dwa aspekty. Po pierwsze, sięgając do terminologii Mircea Eliadego, można powiedzieć, że jako homo religiosus poeta ten bardzo silnie doświadcza sacrum i profanum, czemu daje wyraz w swych wierszach. Po drugie kreacja poetycka odbywa się u niego zwykle w odniesieniu do religijnego imaginarium i na nim jest oparta. Wydaje się, że wobec tych konstatacji określanie tej poezji mianem metafizycznej byłoby jej zubożeniem. Owszem, jest metafizyczna, ale z niebagatelnym naddatkiem w postaci niedającej się pominąć w lekturze głębokiej wiary poety.

Cały tom przypomina notes do (albo z) rekolekcji. Wyimki z dzieł kultury i teksty dyskursywne (minieseje, notatki, szkice) towarzyszą tu „wierszom właściwym”, często również inkrustowanym cytatami, kryptocytatami i parafrazami. Ponadto immanentną część książki stanowią przypisy, pisane nierzadko z poczuciem humoru i dystansu. No właśnie, Kuczkowski wie, że pierwszym przykazaniem każdego poety, nie tylko religijnego, powinno być: „nie zanudzać bliźniego swego”. I ja podczas lektury miałem wrażenie obcowania z dziełem żywym, mieniącym się obrazami i znaczeniami, wysmakowanym pod względem językowym, a także intelektualnie pożywnym. Weźmy choćby fragment z takimi przerzutniami: „(…) sopran chłopięcy przeprawia/ na powrót poprzez mroczną geometrię trumny, przez muły i pokłady rudy, przez ił i róż/ wodnych klomby”. Przytoczone w książce zdanie Adama Mickiewicza: „Zbyt wiele pisaliśmy dla zabawy albo dla celów zbyt małych” można przyjąć za credo „Głosolaliów”, choć Kuczkowski nigdy nie przestaje bawić się polszczyzną.

Znajdziemy tu piękne wiersze poświęconej starej matce, z echem Różewiczowskich wypominek, znajdziemy też zadziwiające szczerością „Uczciwe opisanie samego siebie nad małą czarną w Centrum Handlowym Riviera w Gdyni”, gdzie homo religiosus modli się za ludzi przemykających we wszystkich kierunkach i kończy swój wiersz-modlitwę inkantacją: „Galeria jest pełna chwały Twojej. Składy/ i magazyny pełne są chwały Twojej. Stoiska han-/ dlowe wyśpiewują Twoją chwałę: Sanctus, Sanctus,/ Sanctus Dominus, Deus Sabaoth”. Raz po raz do wierszy Kuczkowskiego wdziera się dramatyzm wynikający wprost z religijnego oglądu rzeczywistości. Dojmująca jest wizja piekła z wiersza „Kuszenie”: „O tak, zabijmy go./ O tak, będziemy wolni./ Będziemy przebiegać pustkowia./ Będziemy stawiać namioty z ognia./ Przez całą wieczność będziemy/ w nich płonąć./ Będziemy królami ognia./ Królami./ O tak, będziemy królami”. A w wierszu „Moja mama jeszcze żyje…” czytamy: „I tak trwamy połączeni –/ moja mama i śmierć, i ja/ w świecie, który nas nie kocha”. Parafrazując poetę, można stwierdzić że świat nie kocha tych, którzy „miewają sny”, choć oni kochają świat. „Głosolalia” są poniekąd książką paradoksalną, z jednej strony próbą „zamachu na Wszystko” biorącą się z „apetytu na świat”, z drugiej zaś – jak wyznaje poeta – „dziennikiem mojej ze światem nieprzystawalności”.

Jarosław Jakubowski

Krzysztof Kuczkowski, „Głosolalia”, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2025.

[Tekst opublikowany na łamach kwartalnika literacko-kulturalnego „eleWator” nr 41 (1–2 / 2025)]